Her yıl başında klasikleşen ‘telif hakkı kalkışı’nda bu yıl sanat dünyasından başyapıtlar öne çıkıyor… 2026 itibarıyla usta ressamların 1930’lara ait önemli eserleri artık kamu malı sayılmaya başlandı. Salvador Dalí, José Clemente Orozco ve diğer önemli sanatçıların eserleri kamu malı kapsamına girdi.
Duke Üniversitesi’nin listesine göre bu yıl kamu malı hâline gelen altı önemli sanat eseri var. Yasal sürelerinin dolmasıyla birlikte bu yapıtların izin alınmadan veya ücret ödenmeden paylaşılması, yeniden basılması ve sanatsal projelerde kullanılması yasal olacak.
Dali’den Mondrian’a
Bu değişimle birlikte görsel sanatlar alanında Piet Mondrian’ın modernizmin simgesi sayılan “Red, Blue and Yellow” isimli eseri üzerindeki haklar sona erdi. İsviçre’deki Zürih Sanat Müzesi’ne ait olan tablonun çok benzer bir ikinci versiyonu 2022’de Sotheby’s’de 51 milyon dolara satılmıştı.
Salvador Dalí’nin Luis Buñuel ile imza attığı sürrealist klasiği “Altın Çağ (L’Âge d’Or)”, kamu malı olan eserlerden… Buñuel ile Dalí’nin daha önceki ortak çalışması olan ve kamu malı statüsünde bulunan “Un Chien Andalou” gibi, “L’Âge d’Or” da tutarlı bir anlatıdan uzak kabul edilen; yerine sunduğu büyüleyici imgelerle daha çok dikkat çeken yapıtlardan biri kabul ediliyor.
Bauhaus okulunun en önemli figürlerinden Paul Klee’nin 1930 tarihli baş yapıtlarından “Paul Klee, Tier Freund Schaft (Animal Friendship)” de telif hakkı kalkan eserlerden biri. Madrid’deki Museo Reina Sofía’ya ait olan tabloda çalılık bir arka plan önünde ördek gagalı bir yaratık ve bizon benzeri bir hayvanın etkileşimi tasvir edilmiş.
José Clemente Orozco’nun görkemli “Prometheus” duvar resmi de kamu malı kapsamına girdi. ABD’nin ilk modern freski kabul edilen “Prometheus”, bilgelik ve aydınlanmanın sembolü olan ateşin etrafında artık bütün kamunun ortak eseri.
ABD’de 95 yıl şartı
Telif haklarından muaf kalarak kamu malı hâline gelen eserler, onları koruyan mirasçıların açık iznine gerek kalmadan kullanılabiliyor. Ancak bu sanat eserlerinin nasıl kullanılabileceği konusunda bazı önemli istisnalar bulunuyor. Teorik olarak, ABD telif hakkı yasasına göre, telif hakkı yenilenmediği takdirde 95 yıl sonra sona erdiğinden, 1930 yılında üretilen herhangi bir sanat eseri artık onu koruyan hükümlerden muaf olacak.
Betty Boop özgürleşti
2026 itibarıyla Betty Boop’un ilk görünümleri de kamu malı statüsüne giriyor. 1930 tarihli “Dizzy Dishes” adlı kısa animasyonda ortaya çıkan karakter, başlangıçta Bimbo adlı bir köpeğin yan figürü olarak tasarlansa da zamanla bağımsız bir ikon hâline geldi. Dönemin kadın çizgi karakterleri içinde öne çıkan Betty Boop, zamanla caz çağının simge figürlerinden oldu. Mickey Mouse’un ilk iki versiyonunun 2024’te kamu malı olmasının ardından, bu yıl dokuz yeni Mickey Mouse kısa filmi daha kamuya açılıyor. Aynı kapsamda, Mickey’nin köpeği Pluto’nun 1930’da “Rover” adıyla bilinen ilk versiyonu da artık kamuya emanet. Marx Kardeşler’in 1930 yapımı “Animal Crackers”, Josef von Sternberg’in yönettiği “The Blue Angel / Mavi Melek” ve Lewis Milestone’un imzasını taşıyan “All Quiet on the Western Front / Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok” da kumaya açılan yapımlar arasında yer alıyor. Gelecek yıl ise Hollywood’un klasik dönemine ait “Dracula” ve “Frankenstein” kamu malı olacak.
