Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – ABD ve AB ülkeleri arasında son dönemdeki en ciddi krizlerden birisi de ABD Başkanı Donald Trump’ın Danimarka’ya ait olan Grönland konusundaki ısrarı. Bu durum, iki taraf arasındaki gerilimi son dönemde ciddi şekilde arttırmış olsa da geçtiğimiz günlerde İsviçre’nin Davos kentinde düzenlenen 56. Dünya Ekonomik Forumu sırasında liderler arasında yapılan görüşmelerin ardından gergin atmosfer, sakinliğe ve diplomasiye yerini bıraktı. Görüşmelere yakın kaynaklara göre, Trump’ın yoğun ısrarını şu an için sonlandırması, danışmanları, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Almanya Başbakanı Friedrich Merz ve diğer Avrupalı liderler arasında günlerce süren gizli görüşmelerin ardından geldi.
Trump’ın Grönland konusundaki çıkışlarının ardından Almanya ve Fransa’nın başını çektiği birçok Avrupa ülkesi, Grönland’a sembolik asker göndererek ABD’nin Arktik bölgesine ilişkin tutumundan rahatsız olduğunu göstermişti. Uzmanlara göre, Avrupalı liderlerin Trump’ı ikna etmek için Arktik bölgesindeki güvenliği arttırmaya yönelik adımlar atması ve yaşanan krizin ABD için de tehlikeli olacak şekilde NATO içinde kapanması zor çatlaklar oluşturma ihtimaline vurgu yapması, Trump’ın geri adım atmasında etkili oldu.
‘ANLAŞMA GERÇEKLEŞİRSE ABD HEDEFLERİNE ULAŞACAK’
ABD Başkanı Trump, İsviçre’de yapılan görüşmelerden önce ABD’nin Grönland’ı almasına karşı çıktıkları gerekçesiyle Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almanya, İngiltere, Hollanda ve Finlandiya’ya gümrük vergileri getireceğini açıklamıştı. Trump, Çarşamba günü NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile yaptığı görüşmenin ardından, uzlaşmaya vardıklarını açıklayarak Avrupa ülkelerine karşı getireceği gümrük vergilerini iptal etti. ABD Başkanı, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Grönland konusunda NATO ile vardığı ‘çerçeve anlaşması’ hakkında “Bu görüşme sonucunda, Grönland ve tüm Arktik Bölgesi ile ilgili gelecekte yapılacak bir anlaşmanın çerçevesini oluşturduk. Bu çözüm hayata geçerse, ABD ve tüm NATO ülkeleri için harika bir çözüm olacaktır.“ ifadelerini kullandı.
NATO kaynaklarına göre, Trump ve Rutte Çarşamba günü Arktik bölgesindeki güvenliğin ABD ve diğer NATO üyeleri için kritik önemini ve NATO üyelerinin Arktik güvenliğini sağlamak için nasıl birlikte çalışabileceklerine görüştü. NATO sözcüsü ise Danimarka, Grönland ve ABD arasında yapılacak müzakerelerin “Rusya ve Çin’in Grönland’da ekonomik veya askeri olarak asla bir dayanak noktası elde edememesini“ sağlamayı amaçlayacağını belirtti. Beyaz Saray, varılan uzlaşıya ilişkin ayrıntılar hakkında yorum yapmaktan kaçınırken, Beyaz Saray basın sözcüsü Karoline Leavitt yaptığı açıklamada, “Başkan Trump bunun gerçekleşeceğinden çok umutlu, Amerika Birleşik Devletleri Grönland’a ilişkin tüm stratejik hedeflerine çok az bir maliyetle, sonsuza dek ulaşmış olacak“ dedi. The Wall Street Journal’da yer alan bir habere göre, Trump yönetiminden bir yetkili, müzakerelerin kapsamının henüz kesinleşmediğini söyledi.
‘GÜN BAŞLADIĞINDAN DAHA GÜZEL ŞEKİLDE BİTTİ’
Trump’ın Davos Zirvesi’nde yapacağı konuşmanın gerilimi arttırmasından endişe ediliyordu. Konuşmasına Avrupa ülkelerini sert şekilde eleştirerek başlayan Trump, Avrupa’yı önceki bir döneme göre tanınmaz halde olduğunu ifade ederek Danimarka’yı nankörlükle suçladı. ABD’nin desteği olmasaydı İsviçre’nin bir ülkesi olmayacağını söyledi ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un konuşması sırasında güneş gözlüğü takmasıyla alay etti. Trump, konuşmasında “Dünyayı korumak için bir buz parçası istiyoruz ve onlar bunu vermiyorlar. Evet diyebilirsiniz ve biz çok minnettar oluruz. Ya da hayır diyebilirsiniz ve bunu unutmayız.” dedi.
Sert eleştirilerin ardından anlaşmaya açık olduğuna dair işaretler veren Trump, Grönland için askeri güç kullanmayacağını söyledi. Bu Trump için keskin bir ton değişikliğiydi çünkü sadece birkaç gün önce Grönland’ın kontrolünü ele geçirmek için orduyu kullanma olasılığını dile getirmiş ve sosyal medya hesabından Grönland’ı ABD toprağı olarak gösteren bir harita paylaşmıştı. Geçtiğimiz hafta sonu Trump, Grönland’ı satın almak için bir anlaşmaya varılmaması halinde gelecek aydan itibaren sekiz Avrupa ülkesine yönelik gümrük vergilerini arttırma kararı almıştı.
Konuşmanın ardından ABD Başkanı Trump ve NATO Genel Sekreteri Mark Rutte arasında yapılan görüşmede yapılan anlaşmanın detayları henüz netlik kazanmadı. Ancak yetkililere göre müzakerelerin birkaç alana odaklanması bekleniyor. Bunlar arasında ABD’nin Danimarka ile Grönland’daki üslerdeki asker sayısını arttırması ve Avrupa ülkelerinin de bölgedeki güvenliği arttırma çabalarına daha fazla kaynak ayırması bulunuyor. Yetkililere göre, anlaşma kapsamında ABD, Grönland’ın maden kaynaklarına yapılan yatırımlarda da öncelikli satın alma hakkı elde edebilir. Trump, gazetecilere yaptığı açıklamada, anlaşmanın çerçevesini ‘harika’ olarak nitelendirdi ve Danimarka’nın potansiyel anlaşmadan haberdar edildiğini varsaydığını söyledi. Danimarka Dışişleri Bakanı Lars Lokke Rasmussen ise yaşananların ardından “Gün başlangıcına kıyasla daha iyi bir şekilde sona erdi” dedi.
Trump’ın danışmanları, ABD Başkanının Venezuela lideri Nicolas Maduro’ya yönelik operasyondan cesaret aldığını söyledi. Maduro’nun kaçırılmasının ardından Trump, Batı Yarımküre üzerindeki kontrolünü güçlendirme çabalarına yeniden ağırlık verdi. Ancak bu durum NATO içinde büyük endişelere sebep olmuş durumda. Washington’ın en yakın tarihi müttefiklerinden bazıları, halihazırda ABD’ye ne kadar daha güvenebileceklerini sorguluyor ve bu durumun nasıl sonuçlanacağını zaman gösterecek.
