Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Norveç’te doğan Leonhard Seppala, 1900’lü yılların başında ABD’nin Alaska eyaletine yerleştiğinde bölgede en yaygın ve öne çıkan kızak köpeği cinsi, Alaska malamutlarıydı. Alaska’daki maden şirketlerinde çalışan Seppala, Nome kasabasının en yetenekli köpekli kızak sürücülerinden biri olarak kısa sürede ün kazandı.
Seppala’nın adının duyulmaya başladığı bu dönemde Alaska’daki köpek çeşitliliği de artıyordu. 1909 yılında Rus kürk tüccarı William Goosak, Sibirya’dan getirdiği köpeklerle Amerika kıtasına ilk kez Sibirya kurtlarını tanıttı. Bu köpekler, düzenlenen kızak yarışlarında kısa sürede dikkat çekici başarılar elde ederek büyük beğeni topladı. 1910’daki yarışlarda Sibirya kurtlarını kullanan takımların sayısı hızla arttı. İngiliz vatandaşı Fox Ramsay ise Sibirya’dan seçtiği en iyi 60 köpeği Nome’a getirdi. Bu takımların kırdığı parkur rekorları, Sibirya kurtlarını birçok kişi için ‘mükemmel kızak köpeği’ haline getirdi.
Sibirya’dan gelen köpeklerin Alaska’da giderek bilinir hâle gelmesiyle birlikte bu durum Seppala’nın da dikkatini çekti ve kısa sürede bölgedeki en iyi kızak köpekleri onun oldu. Seppala’nın Dolly isimli köpeği doğum yaptığında, Togo adını verdiği yavrunun çok uzun yaşayacağını düşünmüyordu. Küçük köpek sağlıksız görünüyordu ve Seppala’nın daha fazla köpeğe de ihtiyacı yoktu. Bu sebeple Togo’yu komşusuna verdi. Ancak Togo, kısa süre içinde komşunun evinden kaçarak Seppala’nın yanına geri geldi. Deneyimli kızakçı bu yaramaz köpekle baş başa kalmış gibi görünüyordu. Togo’nun ileride filmlere dahi konu olacak bir olayda kendisiyle başrolü paylaşacağı hakkında hiçbir fikri yoktu.
LİDER KÖPEK OLDU
Togo’nun kaçıp tekrar Seppala’nın yanına gelmesinin ardından genç adam bu köpeği yanında tutmaya karar verdi. Togo büyüdükçe kızak köpeklerine olan ilgisi gözle görülecek şekilde belli oluyordu. Seppala, yaşı küçük olduğu için onu kızağa bağlamıyor olsa da Togo, koşması için serbest bırakıldığında kızak köpeklerinin yanında koşuyordu. Bir gün kendisinden büyük köpeklere saldırınca sinirlenen Seppala, onu eğitmek için 8 aylık köpeği kızağa bağlamaya karar verdi. Togo o gün küçük olmasına rağmen 120 kilometre koştu ve dayanıklılığıyla Seppala’yı şaşırtmayı başardı. Genç adam, farkında olmadan hep aradığı lider köpeği bulmuştu.
Seppala, Togo (sol başta) ve diğer köpekleriyle birlikte
Yıllar geçtikçe Togo, Seppala’nın en değerli lider köpeği olarak azmi, gücü, dayanıklılığı ve zekâsıyla Alaska’da tanınır hâle geldi. Togo, Seppala’nın kızağa bağlı olan diğer köpeklerine çok sayıda yarışta ve gezide liderlik etmeye başlamıştı ve ikili arasında derin bir bağ oluşmaya başladı. Bu süre içinde Seppala, Togo’nun liderlik ettiği köpeklerle 1915, 1916 ve 1917 yıllarında Alaska’daki tüm yarışları kazandı.
Togo ve Seppala’yı Nome kasabası ve Alaska’nın tarihine geçiren olay 1925 yılında yaşandı. Bu yıl başlayan difteri salgını çok sayıda kişinin hayatını kaybetmesine sebep oldu. Bu dönemde Togo 12, Seppala ise 45 yaşındaydı ve ikisi için de en verimli çağlarını geçirdikleri düşünülüyordu. Ancak Nome’un kaderi tehlikedeydi ve yerel halk, yaşlı ama deneyimli bu ikilinin son ve en büyük umutları olduğunu biliyordu.
20 KÖPEKLE BİN KİLOMETRE KOŞTULAR
Hastalık kaynaklı ölümler artmaya başladığında yerel yetkililer harekete geçmeye karar verdi. 300 bin ünite serum, Nome kasabasının yaklaşık bin kilometre doğusunda bulunan Nenana’ya gönderilmişti. Ancak kalan mesafenin hava şartları sebebiyle kısa süre içinde aşılması pek mümkün görünmüyordu ve bunun için kızaklı köpeklerin kullanılmasına karar verildi. Tam da bu noktada Togo ve Seppala devreye girdi. Kalan bin kilometrelik mesafe kızaklı köpeklerle aşılacaktı. 29 Ocak’ta Seppala ve en iyi 20 Sibirya köpeği, Togo’nun önderliğinde serumları almak için Nome’dan ayrıldı. Seppala’nın kızağa bağlamadığı köpeklerden biri de henüz bir ekibe liderlik etmeye hazır olmadığını düşündüğü Balto’ydu.
Sıcaklıkların -30 derece civarında seyrettiği bir ortamda Seppala ve köpekleri, doğuya doğru yaptıkları çılgın koşuda inanılmaz bir hızla ilerleyerek sadece üç günde 270 kilometreden fazla yol kat etti. Bu sırada Nome’da salgın daha da kötüleşiyordu. Yetkililer, Seppala’nın yola çıkmasından birkaç gün sonra farklı kızak takımlarının da serumları almak için Nome’dan ayrılmasına karar verdi. Seppala ve takımı, zaman ve mesafeden tasarruf etmek için tehlikeli bir yol olan Norton Boğazı’nı geçtikten sonra serumları Nome’a taşımak için kendilerinden sonra yola çıkmış olan Henry Ivanoff’un ekibiyle karşılaştı. Ivanoff’un takımından serumları teslim alan Seppala, Nome kasabasına doğru dönüş yoluna geçti.
Dönüş yolunda Seppala’nın takımı kopmuş bir buz parçasının üzerinde mahsur kaldı ve önlerinde geçilmesi gereken açık su vardı. Seppala son çare olarak ipi Togo’ya bağlayıp onu karşıya fırlattı. Togo buz kütlesini çekmeye başladı ancak ip koptu ve umutlar neredeyse tükendi. Ancak Togo, sahibini şaşırtacak şekilde kopan ipi sudan alıp omuzlarına doladı ve yeniden asıldı. Bu hamleyle buz parçası hareket etti, kızak güvenli alana ulaştı ve ekip hayatta kaldı.
KAHRAMANLIĞI İLERLEYEN YILLARDA ORTAYA ÇIKTI
Seppala’nın takımı, Nome kasabasına 125 kilometre kala serumları Balto’nun liderlik ettiği Gunnar Kaasen’in takımına teslim etti. 3 Şubat 1925’te Kaasen ve Balto, kahramanlar gibi karşılanarak Nome’a girdi. Serum ulaşmıştı ve kasaba kurtarılmıştı. Kaasen ve Balto büyük övgüler alsa da yaşananların detaylarını bilenler, işin en zor kısmının ve kasabanın kurtarılmasındaki en büyük rolün Seppala ve Togo’ya ait olduğunu biliyordu. Serum taşıma görevinden sonraki yıllarda Seppala, kızak köpekleriyle birlikte ABD’nin 48 eyaletine seyahatler yaptı. Seppala, Togo’nun liderliğinde girdiği son kızak yarışından da zaferle ayrıldı. Seppala yarışları bıraktıktan sonra bir başka kızak sürücüsü olan Elizabeth Ricker ile birlikte ABD’nin doğusunda bulunan Maine’de bir köpek çiftliği açtı ve Sibirya kurtları yetiştirmeye devam etti. Togo, hayatının geri kalanını burada huzur içinde geçirdi ve 1929 yılında, 16 yaşında uyutuldu. Seppala, 1932 yılında çiftliği ve köpekleri arkadaşı Harry Wheeler’a bırakarak Alaska’ya geri döndü.
Seppala, Togo’nun son anlarında onun yanında oldu
Yıllar geçtikçe Togo’nun serum taşıma yarışının gerçek kahraman köpeği olduğu, giderek daha fazla kişi tarafından kabul edilmeye başlandı. 1983’te cesedi Alaska’nın Wasilla kentindeki Iditarod Yarış Merkezi’ne getirildi ve burada sergilenmeye başlandı. Seppala, 1967’de 89 yaşında vefat etti. Vefatının ardından onu onurlandırmak adına her yıl yapılan ödül törenlerinde, köpeklerine en iyi bakan sürücüye Leonhard Seppala İnsani Yardım Ödülü verilmeye başlandı. Togo ve Seppala’nın hikâyesi 2019 yılında filmleştirildi ve sinema izleyicisiyle buluştu.
Seppala, ölümünden önce yayımlanmamış otobiyografisinde serumları kasabaya ulaştırmak için verilen mücadeleyi, “Yaşananlardan sonra buzları, karanlığı, korkunç rüzgârı ve insanların uçak ve gemi yapabilmesinin ironisini düşündüm. Ama Nome’un küçük serum paketlerine ihtiyaç duyduğu bir dönemde onu hayata döndürmek köpeklerin işiydi” şeklinde anlattı.
