Evrin Güvendik – Adalet Bakanlığı, suça sürüklenen çocuklar konusunda pek çok ülkede de uygulanan “diversiyon (sistem dışına çıkarma)” modeli üzerinde çalışıyor. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Daire Başkanı Meral Gökkaya, “çocuklara yönelik koruyucu ve onarıcı yaklaşım” olarak ele alınan diversiyon modelinin ayrıntılarını ve dünyadaki uygulamaları TBMM Suça Sürüklenen Çocuklar Araştırma Komisyonu’nda anlattı.
‘Kurallara uyacak’
Diversiyonun “Kanunla ihtilaf halindeki çocukların resmi adalet sistemi dışında tutularak resmi olmayan alternatif usullere tabi tutulması” olarak tanımlandığını belirten Gökkaya, şöyle konuştu: “Yargılama olursa o diversiyon sistemi olmuyor. Diversiyonda çocuğun alternatif yöntemlerle takip edilmesi, belli eğitim programlarına tabi tutulması veya yazılı ya da sözlü uyarılması gibi birçok yöntem kullanılıyor. Burada amaç, çocuğun adli sicil kaydı oluşmadan suça sebep olan davranışlardan uzaklaştırılması, bunun da çocuğun ihtiyacına göre belirlenmesi. Çocuk kurallara uyarsa hakkındaki ceza soruşturması ya da yargılama kapanmış oluyor. Uymazsa da yeniden ceza dosyası açılmış oluyor.”
‘Affetme değil’
Gökkaya, diversiyon modelinde amacın “affetme, çocuğun suçunu görmezden gelme ya da cezayı azaltma ya da ceza vermeme” olmadığını, “çocuğun tekrar suç işlemesini önleme, toplumsal uzlaşıyı sağlama, hem toplumun hem de mağdur ve yakınlarının suçla ilgili zararlarını gidermenin” hedeflendiğini dile getirdi. Gökkaya, “Amaç, toplumsal uzlaşıyı artırmak, çocuğu tekrar topluma kazandırmak, çocuğa özgü tedbirler bulmak, bunu sıkı şekilde takip etmek, çocukların yetişkin olduğunda hayatlarını bir suç makinesi gibi sürdürmelerinin önüne geçmek” dedi.
‘Cezaevi caydırıcı olmuyor’
Suça sürüklenen çocukların yargılama sürecine dahil olduklarında televizyon programları ve dizilerde gördükleri modellere özenebildiklerini aktaran Gökkaya, “Yargılandıkları zaman hiç yargılanmama korkusunu yenmiş oluyorlar. Cezaevine girip çıktıktan sonra ‘Artık, ben bir adli sürece dâhil oldum, yargılanırım, ceza alırım, hapse girerim’ korkuları azalıyor. ‘Ben, artık, suçlu bir kişiliğim’; kendini böyle bir rol içerisinde hissediyor ve o rolün gereklerini yerine getiriyor. Yani iddia edilenin aksine çocuğu mahkemeye çıkarmak, ceza infaz kurumuna koymak caydırıcı olmuyor” diye konuştu.
Pek çok ülkede uygulanıyor
Gökkaya, diversiyon modelini Almanya, İtalya, Hollanda’daki örnekler üzerinden anlattı. Buna göre Hollanda, “HALT” denilen “durdurma sistemi” uyguluyor. Ceza ehliyeti yaşını 14 olarak belirleyen Almanya’da 14-21 yaş arasına, 1 yıldan az hapis cezası gerektiren fiilerde diversiyon uygulanıyor.
‘Değerli olma’ arayışı suça sürüklüyor
Aile ve yaşam koşulları nedeniyle, “değerli hissetme, görülme, gelecek umudu” gibi duyguları karşılanmayan çocukların suça sürüklenebildiklerini söyleyen İstanbul Ticaret Üniversitesi Psikoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Derya Deniz, “Yetişkinlerin kurduğu çeteler, bazen illegal başka gruplar da olabiliyor, çocukları çok çabuk manipüle edebilir veya onlara özendirebilir. Günün birinde onlar gibi olmayı isteyebilirler. Dolayısıyla hayatta kendi adaletini sağlama, kimliğini geliştirme, değerli olma duygusunu bu çocuklar illegal yollardan sağlamaya çalışıyorlar” dedi. / AA
