Mutfak alışverişi için aylık bir öngörüyle hareket eden tüketiciler, ocak ayında hesabını şaşırdı. Öyle ki gıda fiyatlarındaki önlemez yükseliş ocak ayı enflasyon hesabını bile yukarı taşıdı. ‘Mevsim etkisi’ olarak ele alınsa da market raflarındaki hemen her üründe ‘nedeni anlaşılamayan’ yükselişler dikkat çekiyor. Sosyal medya üzerinden yapılan tartışmalar ve gazetelere iletilen şikayetlerle incelediğimiz market rafları aralık ayı ile ocak ayı arasında yapılan benzer alışverişlerde yüzde 30-40 arasındaki artışa işaret ediyor.
Enflasyon oranı, yeni yıla beklenenin üzerinde yüksek bir oranla başladı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, yılın ilk ayında Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) yüzde 4.84 arttı. Enflasyon hesabını şaşırtan ise özellikle gıda fiyatları oluyor. Hemen her üründe dikkat çeken artışa karşı isyan eden tüketiciler, Ramazan ayı öncesi daha yüksek fiyat artışlarından da endişelerini dile getiriyor.
‘Çiğ süt’ bahane oldu
Süt üreticileri özellikle süt ve yem sanayisinin ‘ortak hareket ederek rekabeti ve fiyatları etkileyerek üreticiye baskı yapma’ sorunu nedeniyle bir süredir Rekabet Kurumu’nun gözlemi altında. Ocak ayında Ulusal Süt Konseyi çiğ süt tavsiye fiyatını litre başına 22.22 liraya çıkarmıştı. Bu fiyat 22 Ocak’tan itibaren geçerli olacaktı. Ancak süt firmaları, fiyatları bu tarihten önce ve sonra da artırdı.
Kasım ve aralık aylarında indirimli bir market ve yerel bir marketten alınan 700 gram tereyağı fiyatı 340 lira iken, bu fiyat 16 Ocak tarihli bir alışverişte 435 lira, geçen hafta ise 480 lira olarak etikete yansıdı.
‘Gram gram’ azaldı
Birkaç ay önce paketli kaşar peynirleri 700-750 gram arasındaki ölçülerle satılırken, son üç aydır 600 grama düşen birimin aynı zamanda fiyatı da artıyor. Aralıkta aynı yerel marketten alınan aynı marka 600 gram kaşar peyniri 235 lira iken bu fiyat geçen hafta 279 liraya çıktı. Tam yağlı bir litre süt 47 liradan 54 liraya, 400 gram aynı markanın paketli zeytini 84 liradan 119 liraya yükseldi.
Gram ağırlığı değişen, içindeki adet sayısı azalan/çoğalan, uzunluğu ölçüsü değişen ürünlerin bilgisi paket üzerine görülecek şekilde ‘adet sayısı azaltılmıştır, gramajı düşürülmüştür’ şeklinde belirtilmesi, bu durumda aynı fiyatın uygulanarak tüketicinin yanıltılması için suç kapmasına giriyor, ciddi yaptırımlar uygulanıyor.
Sürpriz yumurta
Vatandaşın ekonomisine göre fiyatındaki düşüş dikkat çeken tek ürün ise yumurta oldu. İç pazarda üretim artışı, yurt dışı pazar sıkıntısı gibi nedenlerle iç pazara daha yüksek oranda iletilen paylarla, 30’u ortalama bir yumurta paketi 170-180 lira bandından 110 liranın altına kadar geriledi.
Sebze ve meyvede ‘sel var’ dediler ama…
Bahar ekilişlerine geçen ve aynı zamanda yoğun yağmurdan zarar alan seralar nedeniyle domates 90-100, salatalık 110-120, biberler 140 lira, kabak 120, patlıcan 140 lirayı aştı. Ancak üretici bölgelerde yine üreticiden almayan ya da düşük fiyata alıp ‘serayı sel götürdü’ diye fiyat artıran tüccarların asıl artışı yaptığı ifade ediliyor.
Önemli bir üretim merkezi olan Antalya Kumluca’da seraları önce sel sonra hortum vurdu. Tahmini 4.500 dönümde zarar var. Kumluca Ziraat Odası Başkanı Hidayet Kökce, “Aksine son 10 gündür bakın fiyat düşüyor. Biberde 20 lira düşüş var, patlican düşmüş. Çünkü üretici elindekini de üç kuruşa verdi. Ancak bu karaborsacılar, aradakiler her kimse bizim selimizden bile onlar faydalanıyor. Üretici olarak bu fiyatları duyduğumda şok oluyorum. Bu iki haftalık süreç geriye dönük olarak mutlaka denetlensin. Kim ne fayda sağlamış ortaya çıksın” dedi.
Mevsim meyve ve sebzelerinde de durum farklı değli. Yeşil soğanın demeti 75 lira, kırmızı lahana 60 lira, kıvırcık adet 50 lira oldu. Geçen yıl dondan etkilenen elmada fiyat 90-100 lira, ayva 130, armut 110 lira. Nar 100, limon 120 lira. Kereviz 95, pırasa 65, brokoli 100 lira.
Kırmızı et el yakıyor
Kırmızı et fiyatında yükseliş önlenemiyor. Piyasayı rahatlatacak hamleler yapılsa da özellikle dana ürünlerinde aralık ayı öncesi yapılan zam ardından ocakta tüketici yeni zam gördü. Dana kıymalık 700-750 lira, dana kuşbaşı 850-950 lira. Diğer dana ürünlerinde ise çoktan bin lira bandı aşıldı.
Şikayet iletebilirsiniz
Tüketiciler farklı kanallardan fiyat ve gıda ile ilgili sorunları iletebiliyor. Alo 174 Hattı’nı arayarak ya da Whatsapp (0 501 174 0 174) hattı üzerinden, [email protected] adresine e-posta gönderilerek veya web adresi üzerinden canlı destek yoluyla şikayet oluşturulabiliyor. e-Devlet aracılığıyla arama motoruna “Haksız Fiyat Artışı Şikayet Bildirimi” yazarak da bu kapsamda bildirim yapılabiliyor.
İftar fiyatları netleşiyor
Ramazanda dışarıda yemeğin faturası da netleşmeye başladı. Bu kapsamda lokantalarda 500 liradan 2 bin liraya kadar seçenek oluşturulurken; zincir restoranlarda ise fiyat 2 bin lira ile 3 bin lira arasında değişiyor. Bu dönemde otellerin kişi başı fiyatı ise 3 bin liradan başlıyor.
